۱. ارزش ها چه هستند و چرا مهم اند؟
ارزش ها یعنی چیزهایی که برای ما مهم اند و در زندگی به آن ها جهت می دهیم.
مثلاً برای یک نفر «آزادی» مهم است، برای دیگری «امنیت» یا «کمک کردن به دیگران».
مقاله توضیح می دهد که:
- ارزش ها روی رفتار، احساس، انتخاب ها، روابط، سیاست، دین، کار، خانواده اثر می گذارند.
- از دهه ۱۹۹۰ به طور علمی و جدی بررسی شدند.
- فرهنگ نقش مهمی در شکل گیری ارزش های افراد دارد.
مثال ساده
اگر برای فردی «استقلال» مهم باشد:
- دوست دارد خودش تصمیم بگیرد
- در کار آزادی عمل می خواهد
- در رابطه ها دوست دارد کنترل نشود
۲. ارزش ها چه هستند و چه نیستند؟
مقاله تفاوت ارزش ها را با مفاهیم دیگر توضیح می دهد.
ارزش ها نیستند:
- نیازها (مثل نیاز به خواب یا غذا)
- انگیزه ها (مثل انتقام)
- ویژگی های شخصیتی (مثل برون گرایی)
- نگرش ها (مثل دوست داشتن فوتبال)
ارزش ها چه تفاوتی دارند؟
- ارزش ها همیشه مطلوب محسوب می شوند.
هیچ کس نمی گوید «عدالت چیز بدی است». - قابل بیان و گفتگو هستند.
مثلاً افراد برای همکاری می گویند “برای من صداقت مهم است”. - ارزش ها اولویت بندی می شوند.
یک نفر آزادی را مهم تر از امنیت می داند و بالعکس. - در همه موقعیت ها ثابت اند.
اگر کسی «کمک کردن» را ارزش بداند، هم در خانه هم در محل کار کمک می کند. - نسبتاً پایدارند.
با گذشت زمان کمتر تغییر می کنند (مگر در شرایط خاص مثل مهاجرت، بحران، مادر شدن). - آگاهانه اند.
مردم می توانند ارزش هایشان را توضیح دهند ولی نیازها همیشه آگاهانه نیستند. - معیار قضاوت هستند.
ما بر اساس ارزش ها رفتار خود و دیگران را قضاوت می کنیم.
۳. نظریه شوارتز: معروف ترین و پرکاربردترین نظریه ارزش ها
شوارتز نشان می دهد که همه انسان ها در جهان تقریباً یک دسته ارزش مشترک دارند، اما اولویت افراد متفاوت است.
سه فرض اصلی نظریه:
- ارزش ها بیانگر نیازهای مشترک انسان (زیستی، اجتماعی، بقا) هستند.
- ارزش ها با هم رابطه دارند؛ برخی با هم سازگار و برخی در تضادند.
- این رابطه به شکل یک دایره نمایش داده می شود.
۴. دایره ارزش های شوارتز: ۱۰ ارزش پایه + ۴ دسته اصلی
شوارتز می گوید ارزش ها روی یک دایره قرار می گیرند و ارزش های نزدیک با هم سازگار، ارزش های مقابل در تضادند.
چهار دسته اصلی:
۱) گشودگی به تغییر (Openness to Change)
- آزادی انتخاب و فکر
- تنوع و هیجان
- لذت
مثال: فردی که عاشق سفرهای هیجان انگیز است.
۲) تداوم/حفظ وضع موجود (Conservation)
- امنیت
- نظم
- احترام به سنت ها و قوانین
مثال: فردی که همیشه مطابق قانون عمل می کند و نظم را مهم می داند.
۳) فراخودی/توجه به دیگران (Self-Transcendence)
- کمک به دیگران
- محیط زیست
- عدالت
مثال: کسی که داوطلبانه کارهای خیریه انجام می دهد.
۴) خودارتقایی (Self-Enhancement)
- قدرت
- موفقیت
- مقام و ثروت
مثال: شخصی که تمرکزش روی پیشرفت شغلی و موفقیت مالی است.
۱۰ ارزش پایه (با مثال):
- خودهدایتی: استقلال در تصمیم گیری
- تحریک و هیجان: تجربه های جدید
- لذت گرایی: خوش گذرانی
- موفقیت: رسیدن به اهداف و استانداردهای بالا
- قدرت: کنترل منابع یا مردم
- امنیت: ثبات و آرامش
- همنوایی: رعایت قوانین و جلوگیری از آسیب
- سنت: حفظ آداب و رسوم
- نیک خواهی: کمک به اطرافیان
- جهان وطنی/جهان گرایی: عدالت، برابری، محیط زیست
۵. ارزش ها چگونه اندازه گیری می شوند؟
الو سازی های مختلفی وجود دارد:
روش های انتزاعی
(مثل پرسشنامه شوارتز)
افراد اهمیت کلماتی مثل «آزادی»، «قدرت»، «احترام» را نمره می دهند.
روش های مبتنی بر داستان/تصویر
برای کودکان از تصویر استفاده می شود:
مثلاً کودکی که قبل از عبور از خیابان صبر می کند → ارزش «همنوایی».
رتبه بندی یا امتیازدهی
گاهی افراد باید ارزش ها را از مهم به کم اهمیت رتبه بندی کنند.
۶. ارزش ها از کجا می آیند؟ (طبیعت + تربیت)
نیمی طبیعی (ژنتیک)، نیمی حاصل تربیت و فرهنگ.
عوامل مهم:
- والدین: از طریق الگو، تشویق، تنبیه
- مدرسه و معلم
- دوستان
- فرهنگ جامعه: جوامع مختلف ارزش های متفاوتی تقویت می کنند
- جنسیت: در اغلب کشورها زنان «بخشندگی» را بیشتر و «قدرت» را کمتر ارزش می دانند.
۷. ارزش ها چقدر تغییر می کنند؟
دو نوع تغییر:
- میانگین گروهی: مثلاً با افزایش سن، مردم معمولاً سنت و امنیت را بیشتر ارزش می دهند.
- ترتیب فردی: اگر فردی همیشه آزادی برایش مهم ترین ارزش بوده، معمولاً ثابت می ماند.
چه چیز ارزش ها را تغییر می دهد؟
- مهاجرت
- مادر شدن
- جنگ، بحران، بیماری
- تغییر شرایط شغلی
- رویدادهای شدید
۸. ارتباط ارزش ها با شخصیت
نمونه های مهم:
- برون گرایی → تحریک و لذت
- روان گشایی → آزادی و تجربه گرایی
- توافق → نوع دوستی و مهربانی
- وسواس/باوجدان بودن → نظم و موفقیت
تریاد تاریک (خودشیفتگی، ماکیاولیسم، سایکوپتی)
این افراد معمولاً:
- ارزش های قدرت و موفقیت بالا
- ارزش های همدلی و نوع دوستی پایین دارند.
۹. ارزش ها و بهزیستی (شادکامی)
سه نوع رابطه بررسی شده:
۱) محتوای ارزش ها
ارزش های رشد = شادی بیشتر
(مثل آزادی، کمک به دیگران)
ارزش های دفاعی = شادی کمتر
(مثل قدرت، کنترل)
۲) میزان تحقق ارزش ها
اگر فرد احساس کند ارزش هایش تحقق یافته اند → خوشحالی بیشتر.
۳) هماهنگی ارزش فرد با محیط
مثلاً اگر فردی قدرت را دوست داشته باشد و در محیط تجاری باشد → شادتر
اما همین فرد در محیط درمانی یا آموزشی → ناخشنود
۱۰. ارزش ها در رفتارهای مختلف انسان
۱) دین داری
- دین داری → سنت، همنوایی ↑
- دین داری → لذت گرایی، آزادی فکری ↓
- دین داری → مهربانی نسبت به «گروه خودی» ↑
۲) رفتارهای اجتماعی (کمک، خشونت، دزدی… )
- نیک خواهی + جهان گرایی → کمک به دیگران ↑
- قدرت و موفقیت → رفتارهای رقابتی و گاهی غیراخلاقی ↑
۳) سیاست
- راست گرایی → امنیت، سنت، همنوایی
- چپ گرایی → آزادی، برابری، جهان گرایی
۴) پیش داوری
- ارزش های جهان گرایی → تحمل دیگران ↑
- ارزش های سنت و امنیت → پیش داوری نسبت به «غیرخودی» ↑
۵) محیط زیست
- جهان گرایی و همدلی با طبیعت → رفتارهای محیط زیستی ↑
۶) خلاقیت
- آزادی، تحریک، تجربه گرایی → خلاقیت ↑
- سنت و امنیت → کاهش خلاقیت
۱۱. جمع بندی نهایی
مقاله می گوید:
- ارزش های انسان مشترک، اما اولویت ها متفاوت است.
- این اولویت ها رفتار، تصمیم گیری و احساسات ما را هدایت می کنند.
- ارزش ها پایدار اما قابل تغییر هستند.
- فرهنگ، خانواده، شخصیت، و تجربه های زندگی آن ها را شکل می دهد.
منبع: Annual Review of Psychology
Personal Values Across Cultures
Lilach Sagiv, and Shalom H. Schwartz,
نظرات
هنوز هیچ نظری ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!